ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ Wheat Crop ਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ Diseases of Wheat Crop ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ
 |
| ਸੰਕੇਤਕ ਤਸਵੀਰ |
ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ Symptom of Wheat Disease ਅਤੇ ਅਗੇਤੀ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਇੰਤਜਾਮ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ Diseases of Wheat Crop ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ Diseases of Wheat Crop ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਅਸਾਨ ਹੈ ਬਸ਼ਰਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ।
ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 7 ਤੋਂ 13 ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 15 ਤੋਂ 24 ਡਿਗਰੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਨਮੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 80 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਣਕ ਵਿਚ ਪੀਲੀ ਕੂੰਗੀ Yellow Rust of Wheat ਨਾਂਅ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ ਇਹ ਮੌਸਮ ਬਹੁਤ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ Diseases of Wheat Crop ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਸਾਨ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਣਕ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ Survey of Wheat Crop Field ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।
ਹੇਠਾਂ ਅਸੀਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਮੁੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ Symptoms of Diseases of Wheat Crop ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ Control of Diseases in Wheat Crop ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਪੀਲੀ ਕੂੰਗੀ Yellow Rust of Wheat- ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੌਸਮ ਪੀਲੀ ਕੁੰਗੀ Yellow Rust of Wheat ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਨੀਰਿਖਣ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।
ਪੀਲੀ ਕੂੰਗੀ Yellow Rust of Wheat ਕਾਰਨ ਕਣਕ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗੇ ਦੇ ਧੱਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਹਲਦੀ ਰੰਗ ਦਾ ਪਾਉਡਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਉੰਗਲ ਵਿਚਕਾਰ ਫੜ ਕੇ ਖਿੱਚਣ ਨਾਲ ਜੇਕਰ ਹੱਥ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਪਾਊਡਰ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਇਸ ਰੋਗ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਤੇ ਵੀ ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪੱਤੇ ਘਸਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਜੇਕਰ ਲਿਫਾਫੇ ਤੇ ਪੀਲਾ ਪਾਉਡਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਰੋਗ Yellow Rust of Wheat ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਪਰ ਧਿਆਨ ਦੇਵੋ, ਕਈ ਵਾਰ ਫਸਲ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਖੜਾ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਜਾਂ ਸਲਫਰ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਵੀ ਪੱਤੇ ਪੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਫਰਕ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇਸਦੀ ਰੋਕਥਾਮ Control of Yellow Rust of Wheat ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰ ਕੈਵੀਅਟ ਜਾਂ ਓਪੇਰਾ ਜਾਂ ਟਿਲਟ ਜਾਂ ਬੰਪਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਨ ਨਾਂਅ ਦੀ ਦਵਾਈ 200 ਗ੍ਰਾਮ/ਮਿਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਤਾਕਤ ਦਵਾਈ 300 ਗ੍ਰਾਮ ਜਾਂ ਨੋਟੀਵੋ 120 ਗ੍ਰਾਮ ਦਵਾਈ 200 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੋਲ ਕੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਛਿੜਕਾਅ ਗੋਲ ਫੁਹਾਰੇ ਵਾਲੀ ਨੋਜਲ ਨਾਲ ਧੁੱਪ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਤ੍ਰੇਲ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਰੋ।
ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖੋਂ ਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਪੂਰੇ ਖੇਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੌਗੀਆਂ (Patches) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੇਤ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨੇੜਲੇ ਥਾਂ ਤੇ ਹੀ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਫਾਲਤੂ ਦੇ ਖਰਚੇ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਰਨਾਲ ਬੰਟ Karnal Bunt - ਇਸ Karnal Bunt ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬੀਜ ਵਾਲੀ ਕਣਕ ਵਾਲੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 80 ਤੋਂ 90 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਫਸਲ ਤੇ ਟਿਲਟ ਦਵਾਈ ਦੀ 200 ਮਿਲੀ ਮਾਤਰਾ 200 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੋਲ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੰਗਿਆਰੀ Flag Smut or Leaf Smut- ਇਹ ਰੋਗ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ Flag Smut or Leaf Smut ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪੌਦੇ ਪੁੱਟ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਜਿੱਥੋਂ ਪੁੱਟੋ ਉਥੋਂ ਹੀ ਇਕ ਲਿਫਾਫੇ ਵਿਚ ਪਾ ਲਵੋ ਤਾਂਕਿ ਇਸਦੀ ਲਾਗ ਹੋਰ ਪੌਦਿਆਂ ਤੱਕ ਨਾਲ ਫੈਲੇ।
ਚਿੱਟੋਂ ਰੋਗ Powdery Mildew - ਚਿੱਟੋਂ ਰੋਗ ਨਾਂਅ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਕਣਕ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪਾਉਡਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਾਦਾਮੀ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ Powdery Mildew of Wheat ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਤਾਕਤ ਦਵਾਈ 300 ਗ੍ਰਾਮ ਜਾਂ ਨੋਟੀਵੋ 120 ਗ੍ਰਾਮ ਦਵਾਈ ਨੂੰ 200 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੋਲ ਕੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭੂਰੀ ਕੂੰਗੀ Brown or Leaf Rust - ਇਹ ਰੋਗ ਪਿੱਛਲੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਬੋਹਰ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ Abohar Fazilka ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਗਰਮੀ ਵੱਧਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ Brown or Leaf Rust ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਣ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ Brown or Leaf Rust ਬਿਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਨਿਸਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਗੋਲ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਧੱਬੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਜਾਂ ਇੱਕਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਦਾ ਧੂੜਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ Brown or Leaf Rust ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ 200 ਮਿਲੀ ਟਿਲਟ ਜਾਂ ਸਾਈਨ ਜਾਂ ਬੰਪਰ ਜਾਂ ਸਟਿਲਟ ਜਾਂ ਕੰਪਾਸ ਜਾਂ ਮਾਰਕਜੋਲ ਦਵਾਈ ਨੂੰ 200 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੋਲ ਕੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖਾਸ ਅਤੇ ਜਰੂਰੀ ਸਲਾਹ- ਕਿਸਾਨ ਵੀਰੋ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਇਲਾਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਡਰ ਵਿਚ ਨਾ ਆਓ ਅਤੇ ਵੇਖਾ ਵੇਖੀ ਸਪ੍ਰੇਅ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਉਪਰੋਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੱਛਂਣ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤਾਂ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈ ਕੇ ਸਹੀ ਦਵਾਈ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ।
.jpeg)
.jpeg)
